Yayınlar · Sağlık Hukuku

Aydınlatılmış Onam: İspat Yükü Kimde?

Tıbbi müdahale kurallara uygun yapılsa bile geçerli rıza yoksa hukuka aykırıdır. Aydınlatmanın kapsamı, ispatı ve görevli mahkeme.

Tıbbi müdahale, tıp biliminin kurallarına uygun yapılmış olsa bile hastanın geçerli rızasına dayanmıyorsa hukuka aykırıdır. Rızanın geçerliliği ise hastanın neye rıza gösterdiğini bilmesine, yani yeterli biçimde aydınlatılmasına bağlıdır.

Aydınlatmanın kapsamı

Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca hastaya; teşhis, önerilen müdahalenin kim tarafından, nerede ve nasıl yapılacağı, beklenen yararlar, olası riskler ve komplikasyonlar, alternatif yöntemler ve tedavinin reddedilmesinin sonuçları anlatılmalıdır. Bilgilendirme hastanın anlayabileceği dilde ve düşünmesine imkân verecek makul bir süre önce yapılmalıdır. Yabancı hastalarda tercüman kullanılması ve formun hastanın dilinde düzenlenmesi belirleyicidir.

İspat yükü

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre aydınlatmanın yapıldığını ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır. Somut müdahaleye özgü riskleri içermeyen, matbu ve genel ifadeli formlar ile ameliyat öncesinde aceleyle imzalatılan belgeler tek başına yeterli kabul edilmeyebilir.

Komplikasyon ve malpraktis

Komplikasyon, özenli bir müdahalede dahi öngörülen ancak önlenemeyen sonuçtur ve kural olarak sorumluluk doğurmaz. Buna karşılık komplikasyon riski hastaya önceden anlatılmamışsa veya ortaya çıkan komplikasyon gereği gibi yönetilmemişse sorumluluk gündeme gelir.

Görevli yargı yolu

Özel hastane ve muayenehanelere karşı açılacak davalarda uygulamada tüketici mahkemeleri görevli kabul edilmekte, dava öncesinde arabulucuya başvuru zorunluluğu bulunmaktadır. Kamu hastaneleri ve devlet üniversitesi hastanelerindeki müdahalelerde ise dava, idari yargıda ilgili idareye karşı tam yargı davası olarak açılır; öncesinde idareye, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde beş yıl içinde başvurulması gerekir.

İlgili Yargı Kararları

  • Anayasa Mahkemesi · Bireysel BaşvuruB. No: 2021/22380 · 14.05.2025Onam itirazı incelenmeden karar verilemez

    Biyopsi sırasında sinir hasarı oluşan başvurucunun, riskler konusunda aydınlatılmadığı yönündeki itirazı derece mahkemelerince incelenmemiştir. Mahkeme, rızanın ispat yükünün hastane ve hekimde olduğunu belirterek maddi ve manevi varlığın korunması hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar vermiştir.

  • Anayasa Mahkemesi · Bireysel BaşvuruB. No: 2021/13476 · 15.01.2025 · RG 02.10.2025, 33035Sembolik tazminat yeterli giderim değildir

    Müdahale sırasında organ delinmesi yaşanan ve onam belgesindeki imzanın kendisine ait olmadığı ceza mahkemesi kararıyla sabit olan başvurucuya 4.000 TL manevi tazminat ödenmesi, uğranılan zararla orantısız bulunmuş; hakkın ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar verilmiştir.

  • Yargıtay · Hukuk Genel KuruluE. 2018/(13)3-849 · K. 2021/1385 · 11.11.2021Enjeksiyonda da aydınlatma araştırılır

    Ameliyat sonrası yapılan enjeksiyonun ardından siyatik sinir hasarı gelişen olayda Genel Kurul, enjeksiyonun cerrahi müdahale kapsamında kaldığını, hastanın olası riskler konusunda aydınlatılıp aydınlatılmadığının da gözetilmesi ve üniversitelerden oluşturulacak uzman bilirkişi kurulundan denetime elverişli rapor alınması gerektiğini belirterek direnme kararını bozmuştur.

  • Yargıtay · 3. Hukuk DairesiE. 2025/531 · K. 2026/1285 · 09.03.2026Aydınlatma ve onamın ispatı hekimdedir

    Onam formunu saklama yükümlülüğünün dava dışı hastanede olduğu gerekçesiyle, hekimlere hastayı bilgilendirdiklerini ve aydınlatılmış onam aldıklarını ispat imkânı tanınmadan hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı bulunmuş; karar bozulmuştur.